Ciąża po 40 – czy jest bezpieczna? Jakie badania trzeba zrobić?

Dane statystyczne wskazują, że współczesne Polki stają się matkami coraz później. O ile jeszcze w latach 90. średni wiek urodzenia pierwszego dziecka wynosił 24 lata, to obecnie kobieta w Polsce rodzi swoje pierwsze dziecko, mając prawie 30 lat. Według danych CBOS odsetek matek po 40. roku życia wzrasta: w 2019 roku wynosił 3,3%, w 2016 – 2,6%, natomiast w 1900 roku zaledwie 1,6%. Co więcej, 17% kobiet w wieku 18–45 lat deklaruje, że chce urodzić dziecko w ciągu najbliższych 3–4 lat.^[1]

Taka tendencja może wynikać z chęci osiągnięcia stabilizacji zawodowej i finansowej, która zapewni dziecku zadowalające warunki życia. Współczesne kobiety są też świadome swoich potrzeb i dokładnie analizują, czy są emocjonalnie gotowe na macierzyństwo. Świadome rodzicielstwo to pozytywny trend, jednak pod względem biologicznym ciąża po 40. roku życia niesie za sobą pewne zagrożenia.

^[1] CBOS: Postawy prokreacyjne kobiet, Styczeń 2023, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2023/K_003_23.PDF

Po 40. roku życia kobieta wciąż może zajść w ciążę. Z czysto biologicznego punktu widzenia, najwyższy poziom płodności u kobiet występuje pomiędzy 20. a 25. rokiem życia. Wraz z wiekiem prawdopodobieństwo naturalnego zajścia w ciążę stopniowo maleje. Po 35. roku życia szanse te znacząco się zmniejszają, a po 40. roku życia stają się już dość ograniczone. Wynika to z faktu, że organizm kobiety się starzeje, a w jej jajnikach jest coraz mniej komórek jajowych. Wraz ze zmniejszaniem się tzw. rezerwy jajnikowej szanse na naturalne poczęcie maleją.

Ciąża po 40. roku życia wiąże się również z wyższym ryzykiem wystąpienia niektórych wad genetycznych u płodu, np. zespołu Downa. O ile u 35-letniej kobiety ryzyko to wynosi 1:350, to w wieku 40 lat wzrasta już do 1:100. Starsze mamy są też bardziej narażone na komplikacje ciążowe, takie jak cukrzyca ciążowa, nadciśnienie czy problemy z łożyskiem. Dlatego oprócz rutynowych badań w ciąży konieczna jest bardziej szczegółowa diagnostyka prenatalna, a częstotliwość wizyt u ginekologa może być większa niż w przypadku młodszych kobiet.

Trzeba również pamiętać, że dla starszego organizmu ciąża może być większym obciążeniem, procesy regeneracyjne trwają dłużej, a dolegliwości takie jak pierwsze objawy ciąży mogą być bardziej uciążliwe niż u młodszych osób.

Wiele kobiet po 40. roku życia świadomie planuje macierzyństwo. Skoro z punktu widzenia biologii jest ono możliwe, warto odpowiednio przygotować się do ciąży. W ramach tych przygotowań warto uwzględnić:

• utrzymanie zbilansowanej diety i aktywności fizycznej, które pozytywnie wpływają na płodność. Ważna jest suplementacja witaminowa ze szczególnym uwzględnieniem kwasu foliowego.
• badania przedkoncepcyjne – cytologia, badanie rezerwy jajnikowej (AMH) oraz ocena poziomu hormonów;
• obserwacja cyklu menstruacyjnego pod kątem dni płodnych i wykonywanie testów owulacyjnych;

Kobieta w ciąży po 40. roku życia wymaga stałej i kompleksowej opieki medycznej. Niekiedy prowadzenie ciąży wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin: ginekologa, endokrynologa, diabetologa i genetyka.

W trakcie ciąży w późniejszym wieku niezbędne są również regularne badania ultrasonograficzne i szczegółowe testy prenatalne (m.in. test PAPP-A), które pozwalają ocenić rozwój płodu i wykryć ewentualne wady. Powinny się one odbywać zgodnie z kalendarzem ciąży.

Ciąża po czterdziestce to ciąża podwyższonego ryzyka, dlatego kobieta powinna pozostawać pod stałą opieką doświadczonego lekarza położnika. Pozwoli to na wczesne wykrycie i skuteczne leczenie ewentualnych powikłań.

Choć ryzyko wystąpienia wad genetycznych u dzieci kobiet po 40. roku życia jest większe, szanse na urodzenie w pełni zdrowego dziecka również są bardzo duże. Zwiększają się one, gdy kobieta dba o siebie przed zajściem w ciążę i znajduje się pod stałą opieką zespołu specjalistów w czasie jej trwania.